I. Đọc hiểu (4,0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

Một cày một cuốc thú nhà quê,

Áng cúc lan chen vãi đậu kê.

Khách đến chim mừng hoa xảy rụng1,

Chè tiên2 nước ghín nguyệt đeo về.

Bá Di3 người rặng thanh là thú,

Nhan Tử4 ta xem ngặt ấy lề.

Hễ tiếng dữ lành tai quản đắp5,

Cầu ai khen liễn lệ6, ai chê.

(Thuật hứng, bài 3 - Quốc âm thi tập, Nguyễn Trãi, dẫn theo Thơ Nôm Đường luật,

Lã Nhâm Thìn, NXB Giáo dục, 1998, tr.242)

Chú thích:

(1) Xảy rụng: tiếng chim kêu khiến hoa chợt động mà rụng.

(2) Chè tiên: dịch chữ tiên trà, cũng đọc là tiễn trà, nghĩa là đun nước, pha trà; Ghín: gánh, ý nói tự lấy nước; Nguyệt đeo về: gánh nước thì đeo luôn mặt trăng chiếu bóng trong thùng nước về nhà.

(3) Bá Di: đời Thương, khi Chu Vũ Vương diệt nhà Thương thì con vua nước Cô Trúc là Bá Di cùng với em là Thúc Tề không phục trốn vào núi Thú Dương, hái rau vi mà ăn chứ không chịu ăn thóc của nhà Chu, đời sau khen là người cao khiết.

(4) Nhan Tử: Nhan Uyên học trò giỏi của Khổng Tử, nhà nghèo chỉ sống bằng cơm giỏ, nước bầu mà vẫn vui với đạo.

(5) Tai quản đắp: bịt tai không nghe.

(6) Liễn: lẫn; lệ: sợ.